İslam Fıkhında Yer Alan Temel Dini Hükümler Nelerdir? 7 Önemli Fıkıh Kavramı  

Müslüman günlük hayatını temel dini hükümler üzerine düzenlemelidir. İbadetlerini, ahlaki tutumlarını ve sosyal ilişkilerini hangi ölçülere göre düzenlemesi gerektiğini belirleyen ana kurallara temel dini hükümler denir. Bu hükümler; bir davranışın Allah katındaki değerini, yani yapılmasının zorunlu mu, tavsiye edilen mi, serbest mi yoksa yasak mı olduğunu söyler. Farz, vacip, sünnet, müstehap, mubah (caiz), mekruh ve haram gibi kavramlarla ifade edilen temel dini hükümler sıklıkla karıştırılır. Bu içerikte temel dini hükümlerin anlamlarına detaylıca yer vermeye çalıştık.  

Temel dini hükümler bireyin sadece ibadet hayatını etkilemez. Ticaretten aile yaşamına, kişisel tercihlerden toplumsal sorumluluklara kadar geniş bir alanı kapsar. İslam’da bilinçli ve ölçülü bir yaşamın rehberi İslam fıkhına, temel dini hükümlere hakim olmaktır.  

Temel Dini Hükümler Hakkında Bilgiler  

Farz Nedir? İslam’da Farz Kavramı Ne Anlama Gelir?

Farz, Allah tarafından kesin ve açık delillerle emredilen ibadet ve davranışlara verilen genel isimdir. Farz olan bir fiilin inkârı, kişiyi dinden çıkarabilir. Bu sebeple farz olduğunu bildiğiniz ibadetleri yerine getiremiyorsanız bile yorum yapmamaya özen göstermelisiniz. Dinden çıkma riski ağır bir hükümdür. Farzlar, Müslüman bireyin dini sorumluluğunun temelini oluşturduğu için terk edilmesi büyük günah kabul edilir. İslam’da farzlar, kul ile Allah arasındaki bağın en güçlü halkasıdır. Beş vakit namaz, Ramazan orucu, zekât, hac (imkânı olanlar için) farz ibadetlerdendir. 

Tövbe ve İstiğfar Ne Demektir? Samimi Tövbenin 3 Şartı

×

“İslam beş esas üzerine kurulmuştur: Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın elçisi olduğuna şehadet etmek, namaz kılmak, zekât vermek, Ramazan orucunu tutmak ve hacca gitmek.” 

(Buhârî, Müslim) 

Vacip Nedir? (Vacip ile Farz Arasındaki Fark) 

Vacip ile farz ibadetler birbirine karıştırılmaktadır. Vacip, yapılması farz kadar kesin olmamakla birlikte kuvvetli delillerle emredilen fiillerdir. Vacibi terk eden kişi günahkâr olur ancak farzı inkâr edenle aynı hükümde değerlendirilmez. Özellikle Hanefî mezhebinde vacip kavramı çok önemli bir yere sahiptir. Vitir namazı, kurban kesmek (maddi imkânı olan için), bayram namazı vacip ibadetler arasındadır.  

“Vitir namazı haktır. Kim vitir kılmazsa bizden değildir.” 

(Ebû Dâvûd) 

Sünnet Nedir? Peygamberimizin  

Sünnet, Peygamber Efendimiz’in sürekli yaptığı veya yapılmasını tavsiye ettiği davranışlara verilen isimdir. Sünnetler, farz ibadetleri tamamlar. Peygamber efendimizi örnek alanlar Müslüman’ın ahlakını güzelleştiren bu davranışları yapmaya özen gösterirler. Sünnete uymak sevaptır, terk edilmesi ise kınanır ancak günah değildir. Sabah namazının sünneti, misvak kullanmak, selam vermek gün içinde yapılabilecek uygulaması zor olmayan sünnetlerdir. Peygamber efendimiz sünnetleri için şunu söylemiştir.  

“Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.” 

(Buhârî) 

Müstehap (Nafile) Nedir? 

Müstehap, yaptığınızda sevap kazandıran, terk ettiğinizde ise günah olmayan davranışlardır. İslam’da kişinin manevi derecesini yükselten bu davranışlar, Allah’a yakınlaşmanın kıymetli bir yoludur. Güzel amellerin çoğu müstehaplar içinde yer alır. Müstehaplar, ibadeti bir zorunluluk olmaktan çıkarıp bilinçli bir kulluk haline getirmektedir. Mesela nafile namazları kılmak zorunluluk değildir ama yapılırsa müstehaptır. Sadaka vermek, oruç dışında tutulan gönüllü oruçlar da müstehap ibadetlerden sayılır.   

“Kulum, kendisine farz kıldıklarımla bana yaklaşır. Nafilelerle de bana yaklaşmaya devam eder, ben onu severim.” 

(Buhârî) 

  

Mubah (Caiz) Nedir? Dinen Serbest Olan Davranışlar  

Mubah veya caiz, yapılması ya da terk edilmesi dini açıdan tamamen serbest olan fiilleri kapsar. Bu tür davranışlar niyete göre sevap veya günah kazanımına dönüşebilir. İslam’da hayatın büyük bir bölümü mubah alanı içindedir. Helal yiyecekleri yemek, gezmek, alışveriş yapmak dinen serbesttir. Hayatımızda en az bir kez duyduğumuz şu hadis mübah kavramını çok net açıklar.  

“Ameller niyetlere göredir.” 

(Buhârî, Müslim) 

Mekruh Nedir? Yapılmaması Tavsiye Edilen Davranışlar 

Mekruh, yapılması hoş karşılanmayan, terk edilmesi ise sevap kazandıran davranışlardır. Mekruh fiiller, harama yakındır. Mesela sigara içmek mekruhtur ancak haram değildir. İçmemek en güzelidir. İslam ahlakında mekruhlardan kaçınmak, takva sahibi olmanın göstergesi kabul edilir. İsraf etmek, soğan-sarımsak yedikten sonra camiye gitmek, namazda gereksiz hareketler yapmak mekruh sayılmaktadır.  

“Kim sarımsak veya soğan yerse mescidimize yaklaşmasın.” 

(Müslim) 

Haram Nedir? İslam’da Yasaklanan Davranışlar 

İslam dininin kesin olarak yasakladığı davranışlara haram denilmiştir. Allah ve Resûlü tarafından kesin delillerle yasaklanmış davranışlardan müslümanlar kaçınmalıdır. Haramı işlemek büyük günah, helal saymak ise çok ağır bir inanç problemidir. Bir şey haramsa haramdır. Buna çeşitli bahaneler uydurup helal olduğuna inanmak müslüman için sıkıntılı bir durumdur. İmanlı kişiler harama yaklaşmaktan uzak dururlar. Zina, faiz, içki, kumar, kul hakkı yemek islam dinine göre haram kabul edilir.  

Nu’mân b. Beşîr radıyallahu anh, parmaklarıyla iki kulağını göstererek, Resûlullah’ı s.a.v şöyle derken işittiğini nakletmektedir:

“Helâl bellidir; haram da bellidir. İkisinin arasında ise birtakım şüpheli şeyler vardır ki insanların çoğu bunları bilmezler. Kim şüpheli şeylerden sakınırsa, dinini ve ırzını (namus ve haysiyetini) korumuş olur. Kim de şüpheli şeylere düşerse, harama düşmüş olur…” (Müslim, Müsâkât, 107)

Daha fazla İslam fıkhı bilgisi için buraya tıklayabilirsiniz.

Bu yazıya tepkin ne?

0 Beğendim 0 Sevdim 0 Komik 0 Vay Be 0 Üzücü 0 Sinir